ฉลากอาหาร SME: เช็กข้อมูลที่ต้องมีตามกฎหมาย

สำหรับผู้ประกอบการธุรกิจอาหารขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) การออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่สวยงามอาจเป็นสิ่งแรกที่นึกถึง แต่หัวใจสำคัญที่แท้จริงซึ่งส่งผลต่อความน่าเชื่อถือและอนาคตของแบรนด์คือ “ฉลากอาหาร” ที่ถูกต้องตามกฎหมาย การปฏิบัติตามข้อกำหนดของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ไม่ใช่แค่เรื่องของกฎระเบียบ แต่เป็นเครื่องมือสร้างความไว้วางใจให้ผู้บริโภคและเป็นประตูสู่การเติบโตอย่างยั่งยืนในตลาดที่มีการแข่งขันสูง

สรุปประเด็นสำคัญที่ผู้ประกอบการ SME ต้องรู้

• ความครบถ้วนของข้อมูลพื้นฐาน: ฉลากอาหารทุกชิ้นต้องระบุข้อมูลสำคัญ เช่น ชื่อผลิตภัณฑ์, เลขสารบบอาหาร (เลข อย.), ชื่อและที่อยู่ผู้ผลิต, ปริมาณสุทธิ, ส่วนประกอบ, และวันหมดอายุอย่างชัดเจน
• ข้อบังคับฉลากโภชนาการ: อาหารบางประเภท โดยเฉพาะขนมขบเคี้ยวและอาหารสำเร็จรูปที่จำหน่ายในบรรจุภัณฑ์ จำเป็นต้องแสดง “กรอบข้อมูลโภชนาการ” ตามประกาศฉบับใหม่ที่เริ่มมีผลบังคับใช้ ซึ่งมีรายละเอียดที่ต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด
• ความถูกต้องและโปร่งใส: การแสดงข้อมูลที่เป็นเท็จ เกินจริง หรือทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิด ไม่เพียงแต่ผิดกฎหมายและอาจนำไปสู่การถูกปรับ แต่ยังทำลายความน่าเชื่อถือของแบรนด์ในระยะยาว
• การติดตามกฎหมายอย่างสม่ำเสมอ: กฎหมายและประกาศที่เกี่ยวข้องกับฉลากอาหารมีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ผู้ประกอบการจึงต้องติดตามข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานภาครัฐโดยตรง เพื่อให้แน่ใจว่าการผลิตและจำหน่ายสอดคล้องกับข้อบังคับปัจจุบัน
• การเตรียมตัวก่อนพิมพ์: ก่อนตัดสินใจสั่งพิมพ์ฉลากจำนวนมาก ควรตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลทั้งหมด โดยเฉพาะเลข อย. และรายละเอียดทางโภชนาการ เพื่อหลีกเลี่ยงต้นทุนในการแก้ไขและพิมพ์ใหม่

ความสำคัญของฉลากอาหารที่ถูกต้อง: เหตุผลที่ SME ต้องใส่ใจ

การจัดทำ ฉลากอาหาร SME: เช็กข้อมูลที่ต้องมีตามกฎหมาย เป็นมากกว่าภาระหน้าที่ทางเอกสาร แต่เป็นองค์ประกอบเชิงกลยุทธ์ที่สำคัญต่อความสำเร็จของธุรกิจอาหาร ฉลากที่ถูกต้องเปรียบเสมือนบัตรประจำตัวของผลิตภัณฑ์ ที่สื่อสารข้อมูลสำคัญไปยังผู้บริโภค สร้างความโปร่งใส และสะท้อนถึงมาตรฐานความรับผิดชอบของผู้ผลิต การละเลยรายละเอียดในส่วนนี้อาจส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อธุรกิจได้

ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมอาหารทุกคน ตั้งแต่แบรนด์ที่เพิ่งเริ่มต้นไปจนถึงธุรกิจที่ต้องการขยายตลาด จำเป็นต้องให้ความสำคัญกับเรื่องนี้เป็นอันดับแรก เพราะฉลากคือด่านหน้าที่ผู้บริโภคใช้ในการตัดสินใจซื้อ การให้ข้อมูลที่ครบถ้วนและเป็นจริงไม่เพียงแต่ช่วยให้ผู้บริโภคที่มีข้อจำกัดด้านอาหาร เช่น ผู้ที่มีอาการแพ้ สามารถเลือกซื้อสินค้าได้อย่างปลอดภัย แต่ยังเป็นการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับลูกค้าในระยะยาว เหตุผลหลักที่ SME ต้องใส่ใจคือเพื่อปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยเรื่องฉลากอาหาร ซึ่งหากฝ่าฝืนจะมีบทลงโทษตามกฎหมาย นอกจากนี้ยังเป็นการป้องกันความเสี่ยงจากการถูกร้องเรียน และที่สำคัญที่สุดคือการสร้างภาพลักษณ์ที่ดีและความน่าเชื่อถือให้กับแบรนด์ ซึ่งเป็นสินทรัพย์ที่ประเมินค่าไม่ได้

เช็กลิสต์ข้อมูลบังคับที่ต้องมีบนฉลากอาหารทุกประเภท

ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 194) พ.ศ. 2543 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ได้กำหนดข้อมูลพื้นฐานที่จำเป็นต้องปรากฏบนฉลากของอาหารที่บรรจุในภาชนะพร้อมจำหน่ายทุกชนิด เพื่อให้ผู้บริโภคได้รับข้อมูลที่เพียงพอต่อการตัดสินใจและบริโภคอย่างปลอดภัย ผู้ประกอบการ SME ควรใช้รายการต่อไปนี้เป็นเช็กลิสต์เบื้องต้น

ชื่ออาหารและเลขสารบบอาหาร 13 หลัก (อย.)

ส่วนนี้คือสิ่งแรกที่บ่งบอกตัวตนของผลิตภัณฑ์ ชื่ออาหาร ต้องสื่อถึงผลิตภัณฑ์อย่างตรงไปตรงมา ไม่ทำให้เข้าใจผิด และต้องมีขนาดตัวอักษรที่มองเห็นได้ชัดเจน ควบคู่ไปกับ เลขสารบบอาหาร 13 หลัก หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า “เลข อย.” ซึ่งเป็นเครื่องหมายยืนยันว่าผลิตภัณฑ์นั้นได้ผ่านการพิจารณาและได้รับอนุญาตจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาแล้ว ถือเป็นเครื่องหมายสร้างความมั่นใจให้แก่ผู้บริโภคได้เป็นอย่างดี

ชื่อและที่อยู่ของผู้ผลิต ผู้จัดจำหน่าย หรือผู้นำเข้า

ข้อมูลส่วนนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อความรับผิดชอบและการตรวจสอบย้อนกลับ ฉลากต้องระบุชื่อเต็มและที่อยู่ของสำนักงานใหญ่ของผู้ผลิต หรือผู้จัดจำหน่าย (ในกรณีที่ไม่ได้เป็นผู้ผลิตเอง) หรือผู้นำเข้า (สำหรับสินค้าจากต่างประเทศ) อย่างชัดเจน เพื่อให้ผู้บริโภคหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถติดต่อสอบถาม หรือร้องเรียนได้ในกรณีที่เกิดปัญหาเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์

ปริมาณสุทธิของอาหาร

เป็นการระบุปริมาณของอาหารที่บรรจุอยู่ภายในภาชนะ โดยไม่รวมน้ำหนักของภาชนะบรรจุ ต้องแสดงในหน่วยเมตริก เช่น กรัม (g), กิโลกรัม (kg), มิลลิลิตร (ml), หรือลิตร (L) การระบุปริมาณสุทธิที่ถูกต้องเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อความเป็นธรรมทางการค้า ให้ผู้บริโภคสามารถเปรียบเทียบราคาต่อหน่วยกับผลิตภัณฑ์อื่น ๆ ได้

ส่วนประกอบที่สำคัญ

ฉลากต้องแสดงรายการส่วนประกอบทั้งหมดในผลิตภัณฑ์ โดยเรียงลำดับตามปริมาณจากมากที่สุดไปน้อยที่สุด การระบุข้อมูลนี้ช่วยให้ผู้บริโภคทราบว่าผลิตภัณฑ์ทำมาจากอะไร ซึ่งเป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ต้องการหลีกเลี่ยงส่วนผสมบางชนิดด้วยเหตุผลด้านสุขภาพหรือความเชื่อส่วนบุคคล นอกจากนี้ หากมีการใช้วัตถุเจือปนอาหาร ต้องระบุชื่อกลุ่มหน้าที่พร้อมกับชื่อเฉพาะหรือเลข INS (International Numbering System for Food Additives) ด้วย

ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร

นี่คือข้อมูลที่มีความสำคัญต่อความปลอดภัยของผู้บริโภคเป็นอย่างสูง หากผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบของสารก่อภูมิแพ้ตามที่กฎหมายกำหนด (เช่น ผลิตภัณฑ์จากสัตว์น้ำที่มีเปลือก, ไข่, ปลา, ถั่วลิสง, ถั่วเหลือง, นม, ถั่วเปลือกแข็ง, และข้าวสาลี) จะต้องแสดงข้อความ “ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: มี…” อย่างชัดเจนและมีขนาดตัวอักษรที่เด่นชัด หรืออาจทำเป็นตัวหนาในรายการส่วนประกอบก็ได้ ในทางกลับกัน หากผลิตภัณฑ์ไม่มีกลูเตนและเป็นไปตามเงื่อนไขของประกาศฯ ฉบับที่ 384 พ.ศ. 2560 ก็สามารถระบุข้อความ “ไม่มีกลูเตน” (Gluten-Free) ได้

วันเดือนปีที่ผลิตและวันหมดอายุ

ฉลากต้องแสดงข้อมูล “วันที่ผลิต” และ “วันที่หมดอายุ” หรือ “ควรบริโภคก่อน” อย่างชัดเจน รูปแบบการแสดงต้องเข้าใจง่าย เช่น “ผลิต 24/01/2569” และ “หมดอายุ 24/07/2569” ข้อมูลนี้ช่วยให้ผู้บริโภคทราบถึงอายุการเก็บรักษาของผลิตภัณฑ์ และช่วยป้องกันการบริโภคอาหารที่เสื่อมคุณภาพ ซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพได้

คำแนะนำในการเก็บรักษาและคำเตือนพิเศษ

หากคุณภาพของผลิตภัณฑ์ขึ้นอยู่กับวิธีการเก็บรักษา ฉลากจำเป็นต้องระบุคำแนะนำที่ชัดเจน เช่น “ควรเก็บในที่แห้งและเย็น” หรือ “เมื่อเปิดแล้วควรเก็บในตู้เย็นและบริโภคให้หมดภายใน 3 วัน” นอกจากนี้ หากมีคำเตือนที่จำเป็นสำหรับผู้บริโภคบางกลุ่ม (เช่น “ไม่เหมาะสำหรับเด็กเล็ก”) หรือข้อมูลพิเศษอื่น ๆ ก็ควรระบุไว้ด้วย

เจาะลึก “กรอบข้อมูลโภชนาการ”: ข้อกำหนดที่ SME มองข้ามไม่ได้

นอกเหนือจากข้อมูลพื้นฐานแล้ว “กรอบข้อมูลโภชนาการ” หรือที่รู้จักกันในชื่อ “ฉลากโภชนาการ” เป็นอีกหนึ่งองค์ประกอบสำคัญที่ผู้ประกอบการ SME ต้องศึกษาอย่างละเอียด โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อกฎหมายมีการปรับปรุงให้เข้มงวดขึ้น เพื่อส่งเสริมให้ผู้บริโภคได้รับข้อมูลด้านโภชนาการที่ชัดเจนและนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ที่ดีต่อสุขภาพได้ง่ายขึ้น

อาหารประเภทใดบ้างที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ?

ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 394 (พ.ศ. 2561) และฉบับแก้ไขเพิ่มเติมล่าสุด (ฉบับที่ 445-448) ซึ่งจะมีผลบังคับใช้อย่างสมบูรณ์ในวันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 ได้กำหนดให้อาหารบางกลุ่มที่จำหน่ายในภาชนะบรรจุแก่ผู้บริโภคโดยตรงเป็นอาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ ซึ่งรวมถึง:

• ขนมขบเคี้ยว: เช่น มันฝรั่งทอดกรอบ, ข้าวเกรียบ, ขนมอบกรอบต่างๆ
• ช็อกโกแลตและขนมหวาน: เช่น ลูกอม, เยลลี่, คาราเมล
• ผลิตภัณฑ์เบเกอรี่: เช่น คุกกี้, เค้ก, พาย, เวเฟอร์
• อาหารสำเร็จรูป: ที่พร้อมบริโภคทันที หรือต้องผ่านการอุ่นร้อนก่อน
• เครื่องดื่มบางชนิด: ที่มีการกล่าวอ้างทางโภชนาการ

ผู้ประกอบการควรตรวจสอบประเภทผลิตภัณฑ์ของตนเองกับประกาศของ อย. เพื่อให้แน่ใจว่าเข้าข่ายที่ต้องปฏิบัติตามข้อบังคับนี้หรือไม่

องค์ประกอบในกรอบข้อมูลโภชนาการฉบับใหม่ (ปี 2567)

กรอบข้อมูลโภชนาการรูปแบบใหม่กำหนดให้แสดงข้อมูลสารอาหารหลักอย่างครบถ้วนและชัดเจนมากขึ้น โดยสารอาหารที่บังคับให้ต้องแสดงในกรอบ แม้ว่าจะมีปริมาณน้อยหรือเป็นศูนย์ก็ตาม ได้แก่:

• พลังงานทั้งหมด (แสดงเป็นหน่วย กิโลแคลอรี)
• ไขมันทั้งหมด (Total Fat)
• ไขมันอิ่มตัว (Saturated Fat)
• คาร์โบไฮเดรตทั้งหมด (Total Carbohydrate)
• น้ำตาลทั้งหมด (Total Sugars)
• โปรตีน (Protein)
• โซเดียม (Sodium)

ข้อกำหนดใหม่เน้นย้ำให้แสดงข้อมูลสารอาหารทุกรายการ เพื่อให้ผู้บริโภคเห็นภาพรวมทางโภชนาการของผลิตภัณฑ์อย่างสมบูรณ์ แม้สารอาหารบางชนิดจะมีปริมาณน้อยมากก็ตาม นอกจากนี้ยังมีการกำหนดขนาดตัวอักษรขั้นต่ำของข้อมูลบางส่วนให้มีความสูงไม่น้อยกว่า 1 มิลลิเมตร เพื่อให้อ่านได้ง่าย

การแสดงค่า GDA และคำกล่าวอ้างทางโภชนาการ

ฉลากโภชนาการรูปแบบใหม่ยังคงใช้รูปแบบ GDA (Guideline Daily Amount) หรือ “ฉลากหวาน มัน เค็ม” ที่ด้านหน้าของบรรจุภัณฑ์สำหรับอาหารบางประเภท เพื่อให้ข้อมูลพลังงาน, น้ำตาล, ไขมัน, และโซเดียมที่ผู้บริโภคจะได้รับต่อหนึ่งหน่วยบริโภคในรูปแบบที่เข้าใจง่าย ส่วนการกล่าวอ้างทางโภชนาการ เช่น “ไขมันต่ำ”, “โซเดียมน้อย”, หรือ “ไม่เติมน้ำตาล” จะมีเงื่อนไขที่เข้มงวดขึ้นตามประกาศฉบับใหม่ ผู้ประกอบการที่ต้องการใช้คำกล่าวอ้างเหล่านี้ต้องแน่ใจว่าผลิตภัณฑ์มีคุณสมบัติตรงตามเกณฑ์ที่ อย. กำหนดทุกประการ

สัญลักษณ์โภชนาการ “ทางเลือกสุขภาพ”

สำหรับผลิตภัณฑ์ที่มีคุณสมบัติทางโภชนาการที่ดีต่อสุขภาพตามเกณฑ์ที่กำหนด (เช่น มีปริมาณน้ำตาล ไขมัน และโซเดียมไม่เกินเกณฑ์) ผู้ประกอบการสามารถยื่นขอใช้ “สัญลักษณ์โภชนาการทางเลือกสุขภาพ” (Healthier Choice) ได้ สัญลักษณ์นี้เป็นเครื่องมือสื่อสารที่ทรงพลัง ช่วยให้ผู้บริโภคสามารถระบุและเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ที่ดีต่อสุขภาพได้ง่ายขึ้น และยังเป็นการสร้างจุดเด่นให้กับผลิตภัณฑ์ในตลาดอีกด้วย

อัปเดตกฎหมายและข้อบังคับล่าสุดที่ SME ต้องติดตาม

วงการกฎหมายอาหารมีการเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ เพื่อให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากลและข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ใหม่ๆ การติดตามอัปเดตเหล่านี้จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้ประกอบการ SME เพื่อให้การดำเนินธุรกิจเป็นไปอย่างราบรื่นและถูกต้องตามกฎหมาย

แนวปฏิบัติที่ดีที่สุดก่อนสั่งพิมพ์ฉลากสินค้าอาหาร

การเตรียมการที่ดีก่อนขั้นตอนการพิมพ์จะช่วยประหยัดเวลาและลดต้นทุนที่อาจเกิดขึ้นจากการแก้ไขได้ การตรวจสอบข้อมูลให้ถูกต้อง 100% คือหัวใจสำคัญ ต่อไปนี้คือแนวปฏิบัติที่ผู้ประกอบการ SME ควรพิจารณา

• ตรวจสอบกับแหล่งข้อมูลที่เป็นทางการ: ก่อนสรุปข้อมูลทั้งหมดบนฉลาก ควรตรวจสอบกับประกาศล่าสุดจากเว็บไซต์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (food.fda.moph.go.th) ซึ่งเป็นแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือที่สุด
• ยืนยันความถูกต้องของเลข อย.: ตรวจสอบว่าเลขสารบบอาหาร 13 หลักที่ได้รับมานั้นถูกต้องและตรงกับผลิตภัณฑ์ที่ยื่นขออนุญาต
• ออกแบบให้อ่านง่ายและชัดเจน: นอกเหนือจากความสวยงาม การออกแบบต้องคำนึงถึงความชัดเจนในการอ่าน ขนาดตัวอักษรต้องไม่เล็กกว่าเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด และจัดวางองค์ประกอบต่างๆ อย่างเป็นระเบียบ
• หลีกเลี่ยงการกล่าวอ้างเกินจริง: ห้ามแสดงข้อมูลหรือคำกล่าวอ้างสรรพคุณทางสุขภาพที่ไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ หรือที่ยังไม่ได้รับอนุญาตจาก อย. โดยเด็ดขาด เพราะถือเป็นการโฆษณาเกินจริงและผิดกฎหมาย
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: หากไม่แน่ใจในข้อกฎหมายหรือรายละเอียดทางเทคนิค การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายอาหาร หรือโรงพิมพ์ที่มีประสบการณ์ด้านการทำฉลากสินค้าอาหารโดยตรง จะช่วยลดความผิดพลาดได้
• ทำตัวอย่างฉลากเพื่อตรวจสอบ: ก่อนการสั่งพิมพ์ในปริมาณมาก ควรทำฉลากตัวอย่าง (Proof) ขึ้นมาเพื่อตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล การสะกดคำ และการจัดวางอีกครั้ง

บทสรุป: สร้างแบรนด์ให้มั่นคงด้วยฉลากที่ถูกต้อง

การจัดทำฉลากอาหารสำหรับ SME ไม่ใช่เพียงการปฏิบัติตามกฎระเบียบ แต่คือการลงทุนในความน่าเชื่อถือและความยั่งยืนของแบรนด์ ฉลากที่ถูกต้อง ชัดเจน และโปร่งใส ไม่เพียงแต่ช่วยป้องกันความเสี่ยงทางกฎหมาย แต่ยังเป็นเครื่องมือสื่อสารที่สำคัญในการสร้างความไว้วางใจจากผู้บริโภค ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการเติบโตในธุรกิจอาหาร การใส่ใจในรายละเอียดตั้งแต่การตรวจสอบข้อมูล การออกแบบ ไปจนถึงการเลือกโรงพิมพ์ที่มีคุณภาพ จึงเป็นสิ่งที่ผู้ประกอบการไม่ควรมองข้าม

สำหรับผู้ประกอบการที่กำลังมองหาโซลูชันด้านการพิมพ์ที่ครบวงจรและเชื่อถือได้ GIANT PRINT คือโรงงานผลิตสื่อสิ่งพิมพ์ที่พร้อมให้บริการอย่างมืออาชีพ ด้วยประสบการณ์ในการออกแบบและผลิตสื่อสิ่งพิมพ์ทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นฉลากสินค้า, สติ๊กเกอร์, สกรีนแก้วกาแฟ, นามบัตร, บัตรสะสมแต้ม, เมนูอาหาร, และอื่นๆ อีกมากมาย เราใช้เครื่องพิมพ์มาตรฐานทันสมัยและวัสดุคุณภาพสูง พร้อมทีมงานที่เชี่ยวชาญ คอยให้คำแนะนำและคำปรึกษาอย่างรวดเร็ว เพื่อสร้างสรรค์ชิ้นงานที่ตอบโจทย์ธุรกิจ SME ของท่านได้อย่างสมบูรณ์แบบ

ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม หรือเยี่ยมชมผลงานของเราได้ที่:

• FACEBOOK PAGE: https://www.facebook.com/GiantprintMedia
• LINE: https://line.me/ti/p/@282iufnx
• TIKTOK: https://www.tiktok.com/@giantprint_official

ที่อยู่ของเรา:
269 หมู่ 12 ถ. มิตรภาพ ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองขอนแก่น ขอนแก่น 40000

เบอร์โทรศัพท์ติดต่อ: 082-2262660

อีเมล: [email protected]