ฉลาก อย. ต้องมีอะไรบ้าง? เช็กลิสต์สำหรับ SME อาหาร

สำหรับผู้ประกอบการในกลุ่มธุรกิจอาหารและเครื่องดื่ม การทำความเข้าใจว่า ฉลาก อย. ต้องมีอะไรบ้าง? เช็กลิสต์สำหรับ SME อาหาร ถือเป็นขั้นตอนพื้นฐานที่สำคัญอย่างยิ่ง การจัดทำฉลากสินค้าให้ถูกต้องตามข้อบังคับของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ไม่เพียงแต่เป็นข้อกำหนดทางกฎหมาย แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างความน่าเชื่อถือและความมั่นใจให้แก่ผู้บริโภค ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อภาพลักษณ์และความสำเร็จของแบรนด์ในระยะยาว

ความสำคัญของการออกแบบฉลากอาหารสำหรับ SME

การออกแบบฉลากอาหารที่ถูกต้องตามกฎหมายอาหารเป็นมากกว่าหน้าที่ของผู้ประกอบการ แต่เป็นหัวใจหลักในการสื่อสารกับผู้บริโภค ฉลากสินค้าทำหน้าที่เป็นแหล่งข้อมูลแรกที่ลูกค้าใช้ในการตัดสินใจซื้อ โดยให้รายละเอียดเกี่ยวกับส่วนประกอบ คุณค่าทางโภชนาการ วิธีการบริโภค และความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์ สำหรับธุรกิจ SME อาหารและเครื่องดื่ม การลงทุนเวลาและทรัพยากรในการจัดทำฉลากให้เป็นไปตามข้อกำหนดฉลากสินค้าตั้งแต่เริ่มต้น จะช่วยลดความเสี่ยงจากการถูกดำเนินคดีทางกฎหมาย ป้องกันการเรียกคืนสินค้าซึ่งสร้างความเสียหายต่อชื่อเสียงและต้นทุน และที่สำคัญที่สุดคือการสร้างความไว้วางใจในระยะยาวกับลูกค้า การแสดงข้อมูลที่โปร่งใสและครบถ้วนบนฉลากยังสะท้อนถึงความใส่ใจและความรับผิดชอบของผู้ผลิตที่มีต่อผู้บริโภคอีกด้วย

องค์ประกอบภาคบังคับบนฉลากอาหารตามกฎหมาย

ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขฉบับล่าสุด (ฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567) อาหารที่ผลิตเพื่อจำหน่ายในภาชนะบรรจุจำเป็นต้องมีฉลากที่แสดงข้อมูลสำคัญอย่างน้อย 7 รายการ เพื่อให้ผู้บริโภคได้รับข้อมูลที่จำเป็นอย่างครบถ้วน รายละเอียดแต่ละส่วนมีความสำคัญและมีข้อกำหนดเฉพาะที่ผู้ประกอบการต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด

ชื่ออาหาร

ชื่ออาหารเป็นสิ่งแรกที่ผู้บริโภคจะมองเห็น ต้องมีความชัดเจนและสอดคล้องกับประเภทของผลิตภัณฑ์ ตามข้อกำหนด ชื่ออาหารต้องแสดงเป็นภาษาไทย และหากมีชื่อภาษาต่างประเทศกำกับอยู่ด้วย ขนาดของตัวอักษรภาษาไทยจะต้องไม่เล็กกว่าภาษาต่างประเทศนั้น ๆ และต้องแสดงต่อเนื่องกันในแนวนอน เพื่อให้อ่านง่ายและไม่สร้างความสับสน การตั้งชื่อควรสื่อถึงตัวผลิตภัณฑ์อย่างตรงไปตรงมา หลีกเลี่ยงการใช้คำที่อาจทำให้เข้าใจผิดเกี่ยวกับคุณสมบัติหรือส่วนประกอบ

เลขสารบบอาหาร 13 หลัก (เลข อย.)

เลขสารบบอาหาร หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า “เลข อย.” คือรหัส 13 หลักที่ออกโดยสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เพื่อรับรองว่าผลิตภัณฑ์อาหารนั้นได้ผ่านการพิจารณาและได้รับอนุญาตให้ผลิตหรือนำเข้ามาจำหน่ายได้ตามมาตรฐานที่กำหนด

ข้อกำหนดสำคัญ: เลข อย. ทั้ง 13 หลักจะต้องแสดงอยู่ภายในกรอบเครื่องหมาย อย. เท่านั้น โดยขนาดของตัวเลขและตัวอักษรต้องมีความสูงไม่น้อยกว่า 2 มิลลิเมตร และสีของตัวอักษรต้องตัดกับสีพื้นหลังของฉลากอย่างชัดเจน เพื่อให้สามารถมองเห็นและตรวจสอบได้ง่าย

ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิต, ผู้แบ่งบรรจุ, หรือผู้นำเข้า

ข้อมูลส่วนนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ในกรณีที่เกิดปัญหากับผลิตภัณฑ์ ฉลากจะต้องระบุชื่อและที่ตั้งของสถานประกอบการที่เกี่ยวข้องอย่างชัดเจน โดยต้องมีคำนำหน้าเพื่อระบุบทบาทให้ถูกต้อง เช่น “ผลิตโดย”, “ผลิต-แบ่งบรรจุโดย” หรือ “นำเข้าโดย” ตามด้วยชื่อและที่อยู่ของผู้ประกอบการรายนั้น ๆ เพื่อให้ผู้บริโภคและหน่วยงานราชการสามารถติดต่อหรือตรวจสอบได้เมื่อจำเป็น

ปริมาณของอาหาร (Net Content)

การระบุปริมาณสุทธิของอาหารเป็นข้อมูลพื้นฐานที่ช่วยให้ผู้บริโภคเปรียบเทียบราคาและปริมาณกับผลิตภัณฑ์อื่น ๆ ได้อย่างเหมาะสม ปริมาณของอาหารจะต้องแสดงในระบบเมตริก ซึ่งเป็นมาตรฐานสากล โดยระบุหน่วยให้ถูกต้องตามลักษณะของผลิตภัณฑ์ เช่น กรัม (g) หรือ กิโลกรัม (kg) สำหรับอาหารที่มีลักษณะเป็นของแข็ง และ มิลลิลิตร (ml) หรือ ลิตร (l) สำหรับอาหารเหลว

ข้อมูลวันที่: วันผลิตและวันหมดอายุ

ข้อมูลเกี่ยวกับอายุของผลิตภัณฑ์เป็นสิ่งจำเป็นต่อความปลอดภัยของผู้บริโภค ฉลากจะต้องแสดงวันที่ผลิต และวันหมดอายุอย่างชัดเจน โดยต้องใช้ข้อความเต็มว่า “วันที่ผลิต” และ “วันหมดอายุ” หรือ “ควรบริโภคก่อน” ห้ามใช้คำย่อโดยเด็ดขาด รูปแบบการแสดงวันที่อาจเป็น วัน/เดือน/ปี หรือ เดือน/ปี ขึ้นอยู่กับอายุการเก็บรักษาของผลิตภัณฑ์นั้น ๆ การแสดงข้อมูลนี้ช่วยให้ผู้บริโภคทราบถึงช่วงเวลาที่อาหารมีคุณภาพดีที่สุดและปลอดภัยสำหรับการบริโภค

ส่วนประกอบที่สำคัญ

รายการส่วนประกอบช่วยให้ผู้บริโภค โดยเฉพาะผู้ที่มีข้อจำกัดด้านอาหารหรือมีอาการแพ้ สามารถตัดสินใจเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ได้อย่างปลอดภัย ตามกฎหมายกำหนดให้แสดงรายการส่วนประกอบโดยเรียงลำดับตามปริมาณที่ใช้จากมากที่สุดไปน้อยที่สุด นอกจากนี้ ส่วนประกอบที่สำคัญซึ่งเป็นจุดขายของผลิตภัณฑ์จะต้องระบุปริมาณเป็นร้อยละของน้ำหนักโดยประมาณ เพื่อให้ข้อมูลที่โปร่งใสและเป็นไปตามจริง

คำแนะนำและคำเตือน: วิธีเก็บรักษา, วิธีปรุง, และข้อควรระวัง

เพื่อให้ผลิตภัณฑ์คงคุณภาพดีที่สุดจนถึงมือผู้บริโภคและถูกนำไปใช้อย่างถูกต้อง ฉลากควรมีข้อมูลเกี่ยวกับวิธีเก็บรักษาที่เหมาะสม เช่น “ควรเก็บในที่แห้งและเย็น” หรือ “หลังจากเปิดแล้วควรเก็บในตู้เย็น” หากผลิตภัณฑ์จำเป็นต้องผ่านการปรุงก่อนรับประทาน ก็ต้องระบุวิธีปรุงเบื้องต้นไว้ด้วย นอกจากนี้ คำเตือนต่าง ๆ ที่กฎหมายกำหนด เช่น ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร หรือข้อควรระวังในการบริโภค ก็เป็นสิ่งที่ต้องแสดงให้ชัดเจน

ข้อมูลเพิ่มเติมที่ต้องพิจารณาเป็นพิเศษ

นอกเหนือจากข้อมูลภาคบังคับ 7 รายการหลักแล้ว ยังมีข้อมูลเพิ่มเติมบางประเภทที่ต้องแสดงบนฉลากสำหรับอาหารบางชนิดหรือบางกรณีโดยเฉพาะ ซึ่งผู้ประกอบการ SME ต้องศึกษาและปฏิบัติตามเพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายอาหารอย่างสมบูรณ์

ฉลากโภชนาการ (Nutrition Facts)

สำหรับอาหารบางกลุ่ม เช่น อาหารที่กล่าวอ้างคุณค่าทางโภชนาการ (เช่น “ไขมันต่ำ”, “มีวิตามินซีสูง”), ขนมขบเคี้ยว, หรืออาหารสำหรับกลุ่มผู้บริโภคเฉพาะ การแสดงฉลากโภชนาการเป็นสิ่งจำเป็นตามกฎหมาย โดยต้องแสดงในรูปแบบกรอบข้อมูลโภชนาการมาตรฐาน (ที่คนไทยคุ้นเคยเรียกว่า “กรอบ GDA”) ซึ่งระบุข้อมูลเกี่ยวกับพลังงาน, ไขมัน, โปรตีน, คาร์โบไฮเดรต, น้ำตาล, และโซเดียมต่อหนึ่งหน่วยบริโภค การแสดงข้อมูลนี้ช่วยให้ผู้บริโภคที่ใส่ใจสุขภาพสามารถเลือกผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมกับความต้องการของตนเองได้

ข้อมูลสำหรับสินค้านำเข้า

ในกรณีที่เป็นผลิตภัณฑ์อาหารนำเข้าจากต่างประเทศ นอกจากจะต้องระบุชื่อและที่ตั้งของผู้นำเข้าแล้ว กฎหมายยังกำหนดให้ต้องระบุ “ประเทศผู้ผลิต” อย่างชัดเจนบนฉลากด้วย เพื่อให้ผู้บริโภคทราบถึงแหล่งที่มาของผลิตภัณฑ์ ซึ่งอาจเป็นปัจจัยหนึ่งในการตัดสินใจเลือกซื้อ

คำเตือนสำหรับผู้แพ้อาหาร

ความปลอดภัยของผู้บริโภคเป็นสิ่งสำคัญสูงสุด หากผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบที่อาจก่อให้เกิดอาการแพ้ได้ง่าย เช่น ถั่ว, นม, ไข่, แป้งสาลี, อาหารทะเล, หรือซัลไฟต์ จะต้องมีข้อความ “ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: มี…” ตามด้วยชื่อของสารก่อภูมิแพ้นั้น ๆ แสดงไว้อย่างชัดเจนและอ่านง่าย บริเวณใกล้เคียงกับรายการส่วนประกอบ เพื่อเตือนให้ผู้บริโภคที่มีอาการแพ้สามารถหลีกเลี่ยงได้อย่างทันท่วงที

เช็กลิสต์ฉบับสมบูรณ์สำหรับผู้ประกอบการ SME

เพื่อให้ง่ายต่อการตรวจสอบความถูกต้องก่อนดำเนินการพิมพ์ฉลากสินค้า ผู้ประกอบการ SME สามารถใช้ตารางเช็กลิสต์ต่อไปนี้เพื่อทบทวนองค์ประกอบที่จำเป็นทั้งหมดบนฉลากอาหาร

ขั้นตอนการขอเลขสารบบอาหาร (อย.)

การขอเลข อย. เป็นกระบวนการสำคัญที่ผู้ประกอบการต้องดำเนินการให้เรียบร้อยก่อนจะสามารถนำผลิตภัณฑ์ออกจำหน่ายได้ โดยมีขั้นตอนหลักดังต่อไปนี้:

1. การเตรียมเอกสาร: ผู้ประกอบการต้องเตรียมเอกสารสำคัญให้พร้อม เช่น สำเนาใบอนุญาตตั้งสถานที่ผลิตอาหาร (แบบ อ.2), ใบจดทะเบียนผลิตภัณฑ์ (แบบ สบ.5) ซึ่งจะระบุรายละเอียดของผลิตภัณฑ์, ส่วนประกอบ, และกระบวนการผลิต
2. การยื่นคำขอ: นำเอกสารทั้งหมดไปยื่นคำขอรับเลขสารบบอาหาร 13 หลัก ณ หน่วยงานที่รับผิดชอบ ซึ่งอาจเป็นสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาโดยตรง หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) ในพื้นที่ที่สถานประกอบการตั้งอยู่
3. การตรวจสอบและพิจารณา: เจ้าหน้าที่จะทำการตรวจสอบความถูกต้องของเอกสารและรายละเอียดผลิตภัณฑ์ ในบางกรณีอาจมีการลงพื้นที่เพื่อตรวจสอบสถานที่ผลิตเพื่อให้แน่ใจว่ามีมาตรฐานสุขลักษณะที่ดี (Good Manufacturing Practice – GMP) ตามที่กฎหมายกำหนด
4. การอนุมัติและรับเลข อย.: เมื่อผ่านการพิจารณาและตรวจสอบทั้งหมดแล้ว ผู้ประกอบการจะได้รับอนุมัติและได้รับเลขสารบบอาหาร 13 หลัก ซึ่งหลังจากนั้นจึงจะสามารถนำเลขดังกล่าวไปใช้ในการพิมพ์ฉลากสินค้าเพื่อวางจำหน่ายต่อไปได้

สรุปและคำแนะนำด้านการพิมพ์ฉลากสินค้า

การจัดทำฉลากอาหารให้ถูกต้องครบถ้วนตามข้อกำหนดของ อย. เป็นภารกิจที่ผู้ประกอบการ SME ไม่สามารถละเลยได้ การปฏิบัติตามกฎหมายไม่เพียงแต่ช่วยป้องกันความเสี่ยงด้านกฎหมาย แต่ยังเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างความเชื่อมั่นและความภักดีจากผู้บริโภค ซึ่งเป็นรากฐานของการเติบโตทางธุรกิจที่ยั่งยืน การตรวจสอบข้อมูลทุกรายการอย่างละเอียดถี่ถ้วนตามเช็กลิสต์ข้างต้นก่อนส่งไฟล์สำหรับพิมพ์ฉลากสินค้า จะช่วยลดข้อผิดพลาด ประหยัดเวลา และลดต้นทุนในการแก้ไขงานได้เป็นอย่างมาก

เมื่อจัดเตรียมข้อมูลและไฟล์ออกแบบฉลากที่ถูกต้องตามข้อกำหนดทั้งหมดแล้ว ขั้นตอนต่อไปที่มีความสำคัญไม่แพ้กันคือการเลือกโรงพิมพ์ที่มีคุณภาพและเชื่อถือได้ เพื่อให้ได้ฉลากสินค้าที่สวยงาม คมชัด และทนทาน เหมาะสมกับบรรจุภัณฑ์

สำหรับผู้ประกอบการที่กำลังมองหาโซลูชันด้านการพิมพ์แบบครบวงจร GIANT PRINT คือโรงงานผลิตสื่อสิ่งพิมพ์ที่พร้อมให้บริการออกแบบและผลิตสื่อทุกรูปแบบ ด้วยทีมงานมืออาชีพและเครื่องพิมพ์มาตรฐานระดับสากล ไม่ว่าจะเป็นฉลากสินค้า, สติ๊กเกอร์, สกรีนแก้วกาแฟ, นามบัตร, บัตรสะสมแต้ม, เมนูอาหาร, และสื่อส่งเสริมการขายอื่น ๆ อีกมากมาย พร้อมให้คำปรึกษาเพื่อตอบโจทย์ความต้องการของลูกค้า SME ทุกท่าน

สามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ FACEBOOK PAGE, LINE, และ TIKTOK

ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม

ที่อยู่: ห้างหุ้นส่วนจำกัด ไจแอนท์ ปริ้น 44 หมู่ 14 ถนน ศรีจันทร์ ตำบลบ้านเป็ด อำเภอเมืองขอนแก่น ขอนแก่น 40000
เบอร์โทรศัพท์: 082-2262660
อีเมล: [email protected]