ฉลากสินค้าอาหารต้องมีอะไรบ้าง? Checklist ที่ SME ต้องรู้

การออกแบบฉลากสินค้าอาหารที่สวยงามอาจดึงดูดสายตาได้ในแวบแรก แต่หัวใจสำคัญที่แท้จริงคือความถูกต้องและครบถ้วนของข้อมูลตามกฎหมาย การทราบว่าฉลากสินค้าอาหารต้องมีอะไรบ้าง? Checklist ที่ SME ต้องรู้ จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับผู้ประกอบการ เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือ ป้องกันปัญหาทางกฎหมาย และมอบความปลอดภัยสูงสุดให้แก่ผู้บริโภค

สรุปประเด็นสำคัญสำหรับผู้ประกอบการ

• ความครบถ้วนของข้อมูลพื้นฐาน: ฉลากอาหารทุกชิ้นต้องระบุข้อมูลที่จำเป็น เช่น ชื่ออาหาร, ชื่อและที่อยู่ผู้ผลิต, ส่วนประกอบ, วันผลิต/หมดอายุ และเลขสารบบอาหาร (อย.) อย่างชัดเจน
• ข้อมูลเฉพาะทาง: การแสดงฉลากโภชนาการและข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหารเป็นข้อบังคับในกรณีที่มีการกล่าวอ้างทางโภชนาการ หรือมีส่วนผสมที่อาจก่อให้เกิดอาการแพ้
• ความถูกต้องตามกฎหมาย: การระบุข้อมูลทั้งหมดต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขและข้อบังคับของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เพื่อหลีกเลี่ยงบทลงโทษ
• การออกแบบที่ชัดเจน: นอกจากข้อมูลที่ถูกต้องแล้ว การจัดวางและการใช้ตัวอักษรต้องอ่านง่าย ชัดเจน และไม่หลุดลอก เพื่อให้ผู้บริโภคเข้าถึงข้อมูลได้สะดวก
• การขออนุญาตก่อนจำหน่าย: ผู้ประกอบการต้องดำเนินการขออนุญาตสถานที่ผลิตและขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์อาหารกับ อย. ให้เรียบร้อยก่อนนำสินค้าออกสู่ตลาด

ความสำคัญของฉลากสินค้าอาหารที่ถูกต้องตามกฎหมาย

ฉลากสินค้าอาหารไม่ใช่เป็นเพียงบรรจุภัณฑ์เพื่อความสวยงาม แต่ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการสื่อสารข้อมูลสำคัญระหว่างผู้ผลิตและผู้บริโภค ฉลากที่ถูกต้องและสมบูรณ์เปรียบเสมือนบัตรประจำตัวของผลิตภัณฑ์ ที่บ่งบอกถึงคุณภาพ มาตรฐาน และความปลอดภัย ซึ่งเป็นปัจจัยหลักในการตัดสินใจซื้อของผู้บริโภคในยุคปัจจุบันที่ใส่ใจสุขภาพมากขึ้น

ทำไม SME ต้องให้ความสำคัญกับฉลากอาหาร?

สำหรับผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) การจัดทำฉลากอาหารให้เป็นไปตามข้อบังคับของ อย. มีความสำคัญในหลายมิติ ประการแรกคือการปฏิบัติตามกฎหมาย ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงจากการถูกตรวจสอบและบทลงโทษที่อาจส่งผลกระทบต่อธุรกิจอย่างรุนแรง ประการที่สองคือการสร้างความเชื่อมั่นและความโปร่งใสให้กับผู้บริโภค เมื่อผู้บริโภคเห็นข้อมูลที่ครบถ้วนบนฉลาก ย่อมเกิดความมั่นใจในคุณภาพและความปลอดภัยของสินค้า นำไปสู่การสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้กับแบรนด์และความภักดีในระยะยาว นอกจากนี้ ฉลากที่ระบุข้อมูลอย่างชัดเจนยังช่วยป้องกันความเข้าใจผิดที่อาจนำไปสู่ข้อร้องเรียนหรือปัญหาสุขภาพของผู้บริโภคได้

ใครคือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจากข้อมูลบนฉลาก?

ข้อมูลบนฉลากอาหารส่งผลกระทบต่อสองกลุ่มหลัก กลุ่มแรกคือ ผู้บริโภค ซึ่งใช้ข้อมูลดังกล่าวในการตัดสินใจเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมกับความต้องการด้านสุขภาพ โภชนาการ และความปลอดภัย โดยเฉพาะผู้ที่มีข้อจำกัดด้านอาหาร เช่น ผู้ที่แพ้อาหารบางชนิด หรือผู้ที่ต้องการควบคุมปริมาณน้ำตาล ไขมัน และโซเดียม กลุ่มที่สองคือ ผู้ประกอบการ เอง ฉลากที่ถูกต้องช่วยเสริมสร้างความน่าเชื่อถือของแบรนด์ เป็นเครื่องมือทางการตลาดที่สำคัญ และเป็นเกราะป้องกันความเสี่ยงทางกฎหมาย การลงทุนเวลาและทรัพยากรในการจัดทำฉลากให้ถูกต้องจึงเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าเพื่อการเติบโตของธุรกิจอย่างยั่งยืน

Checklist: ข้อมูลบังคับที่ต้องมีบนฉลากสินค้าอาหาร

เพื่อให้ผู้ประกอบการ SME สามารถตรวจสอบและจัดทำฉลากได้อย่างถูกต้องตามข้อบังคับของ อย. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง นี่คือรายการข้อมูลที่จำเป็นต้องแสดงบนฉลากสินค้าอาหาร โดยแบ่งตามประเภทของข้อมูล

1. ข้อมูลพื้นฐานที่ต้องแสดงบนผลิตภัณฑ์ทุกชนิด

ข้อมูลในส่วนนี้เป็นข้อบังคับพื้นฐานที่ต้องปรากฏบนฉลากอาหารสำเร็จรูปที่พร้อมจำหน่ายต่อผู้บริโภคทุกชนิด

ข้อมูลพื้นฐานเหล่านี้ถือเป็นสิ่งจำเป็นขั้นต่ำที่ต้องมี เพื่อให้ผู้บริโภคสามารถระบุตัวตนของผลิตภัณฑ์และผู้ผลิตได้อย่างชัดเจน

• ชื่ออาหาร: ต้องระบุชื่อที่สื่อถึงประเภทหรือชนิดของอาหารอย่างชัดเจน อาจมีชื่อทางการค้าควบคู่ไปด้วย แต่ต้องมีชื่อสามัญกำกับเสมอ
• ชื่อและที่อยู่ของผู้ผลิต/ผู้จัดจำหน่าย/ผู้นำเข้า: ต้องระบุชื่อเต็มและที่ตั้งของสถานประกอบการที่สามารถติดต่อได้ เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้กรณีเกิดปัญหา
• เลขสารบบอาหาร 13 หลัก (เลข อย.): สำหรับอาหารที่ควบคุมเฉพาะ หรืออาหารที่ต้องมีฉลาก จะต้องแสดงเครื่องหมาย อย. พร้อมเลขสารบบอาหาร 13 หลักในกรอบอย่างชัดเจน
• ปริมาณสุทธิ: ต้องแสดงปริมาณของอาหารในหน่วยเมตริก เช่น กรัม (g), กิโลกรัม (kg), มิลลิลิตร (ml), หรือลิตร (l)
• ส่วนประกอบที่สำคัญ: ต้องระบุส่วนประกอบทั้งหมดในผลิตภัณฑ์ โดยเรียงลำดับจากปริมาณมากที่สุดไปน้อยที่สุด และระบุเป็นร้อยละของน้ำหนัก
• ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: หากผลิตภัณฑ์มีส่วนผสมของสารก่อภูมิแพ้ตามที่กฎหมายกำหนด (เช่น กุ้ง, ปู, ไข่, นม, ถั่ว) ต้องแสดงข้อความ “ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: มี…” หรือแสดงเป็นตัวหนาในรายการส่วนประกอบ
• วันที่ผลิต (MFG), วันหมดอายุ (EXP), หรือ ควรบริโภคก่อน (BBE):
  • อาหารที่เก็บได้ไม่เกิน 90 วัน: ต้องระบุ วัน เดือน และปี
  • อาหารที่เก็บได้นานกว่า 90 วัน: สามารถระบุ เดือนและปีได้
• คำแนะนำในการเก็บรักษา: ระบุวิธีการเก็บที่เหมาะสมเพื่อรักษาคุณภาพของอาหาร เช่น “ควรเก็บในที่แห้งและเย็น” หรือ “ควรเก็บในตู้เย็นหลังเปิด”
• วิธีปรุงหรือวิธีใช้: สำหรับอาหารที่ต้องมีการเตรียมก่อนบริโภค ต้องระบุขั้นตอนอย่างชัดเจน
• คำเตือน (ถ้ามี): หากอาหารนั้นมีส่วนประกอบที่อาจไม่เหมาะกับผู้บริโภคบางกลุ่ม ต้องมีคำเตือนกำกับ เช่น “ไม่ใช่อาหารสำหรับทารก” หรือคำเตือนสำหรับผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมบางชนิด

2. ข้อมูลเพิ่มเติมตามประเภทและลักษณะของอาหาร

นอกเหนือจากข้อมูลพื้นฐาน อาหารบางประเภทหรือมีการส่งเสริมการขายในลักษณะเฉพาะ จำเป็นต้องแสดงข้อมูลเพิ่มเติมดังต่อไปนี้

• ฉลากโภชนาการ (Nutrition Information): เป็นข้อบังคับสำหรับอาหารที่มีการกล่าวอ้างคุณค่าทางโภชนาการ (เช่น “ไขมันต่ำ”, “แคลเซียมสูง”, “ไม่มีน้ำตาล”) หรืออาหารที่กำหนดให้ต้องแสดงฉลากโภชนาการตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ต้องแสดงข้อมูลพลังงาน, โปรตีน, คาร์โบไฮเดรต, ไขมัน และสารอาหารอื่นๆ ตามรูปแบบที่กำหนด
• สัญลักษณ์โภชนาการ “ทางเลือกสุขภาพ” (Healthier Choice): สำหรับผลิตภัณฑ์ที่ผ่านเกณฑ์ด้านปริมาณน้ำตาล ไขมัน และโซเดียมที่กำหนด สามารถแสดงสัญลักษณ์นี้ได้ เพื่อเป็นทางเลือกให้กับผู้บริโภคที่ใส่ใจสุขภาพ
• ข้อความพิเศษ: เช่น “ไม่มีกลูเตน” (Gluten-Free) สำหรับผู้ที่แพ้กลูเตน หรือการแสดงข้อมูล “อาหารดัดแปรพันธุกรรม” หากผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบจากสิ่งมีชีวิตดัดแปรพันธุกรรม (GMOs) ตามเกณฑ์ที่กำหนด

3. ข้อกำหนดด้านการออกแบบและภาษา

การออกแบบฉลากไม่ได้มีเพียงแค่ความสวยงาม แต่ต้องคำนึงถึงการใช้งานและความชัดเจนเป็นสำคัญ

• ภาษา: ข้อมูลบังคับทั้งหมดต้องแสดงเป็นภาษาไทย แต่อาจมีภาษาต่างประเทศกำกับได้
• ความชัดเจน: ตัวอักษรต้องมีขนาดที่เหมาะสม อ่านง่าย สีของตัวอักษรต้องตัดกับสีพื้นหลังอย่างชัดเจน และต้องติดทนทาน ไม่หลุดลอกง่ายตลอดอายุของผลิตภัณฑ์

ข้อควรระวังและขั้นตอนสำหรับผู้ประกอบการ SME

การปฏิบัติตามกฎหมายฉลากอาหารเป็นกระบวนการที่ต้องใส่ใจในรายละเอียดตั้งแต่เริ่มต้น เพื่อป้องกันปัญหาที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

การขออนุญาตจาก อย. ก่อนการจำหน่าย

ขั้นตอนที่สำคัญที่สุดก่อนการผลิตและจำหน่ายคือ การขออนุญาตให้ถูกต้อง ผู้ประกอบการต้องดำเนินการขออนุญาตสถานที่ผลิตอาหาร และนำผลิตภัณฑ์ไปขึ้นทะเบียนเพื่อขอรับเลขสารบบอาหาร 13 หลักจาก อย. การจำหน่ายผลิตภัณฑ์อาหารโดยไม่ได้รับอนุญาตถือเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายและมีโทษร้ายแรง การตรวจสอบข้อมูลและข้อบังคับล่าสุดจากเว็บไซต์ของ อย. เป็นสิ่งที่ควรทำอย่างสม่ำเสมอ

ข้อกำหนดเฉพาะสำหรับอาหารส่งออก

สำหรับ SME ที่ต้องการขยายตลาดไปยังต่างประเทศ การจัดทำฉลากต้องพิจารณาข้อกำหนดของประเทศปลายทางเป็นหลัก ซึ่งอาจมีความแตกต่างจากข้อบังคับของไทย ข้อมูลที่มักต้องแสดงเพิ่มเติมคือ “ประเทศผู้ผลิต” (Product of Thailand) และต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบด้านส่วนผสม สารก่อภูมิแพ้ และรูปแบบฉลากโภชนาการของประเทศนั้นๆ การศึกษาข้อมูลจากกรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของประเทศปลายทางจึงเป็นสิ่งจำเป็น

ตารางสรุป Checklist ฉลากอาหารสำหรับ SME

เพื่อความสะดวกในการตรวจสอบข้อมูลที่จำเป็นบนฉลากสินค้าอาหาร ตารางด้านล่างได้สรุปรายการสำคัญที่ผู้ประกอบการ SME ต้องพิจารณา

สร้างความเชื่อมั่นและโอกาสทางธุรกิจด้วยฉลากที่สมบูรณ์

การจัดทำฉลากสินค้าอาหารที่ถูกต้องและครบถ้วนตาม Checklist ที่กล่าวมาทั้งหมด ไม่เพียงแต่เป็นการปฏิบัติตามกฎหมายเพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยง แต่ยังเป็นการสร้างสินทรัพย์ที่สำคัญให้กับธุรกิจ นั่นคือ “ความไว้วางใจ” จากผู้บริโภค ฉลากที่โปร่งใสและให้ข้อมูลที่ชัดเจนเป็นเครื่องมือสื่อสารที่ทรงพลังในการสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้กับแบรนด์ และเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ผลิตภัณฑ์โดดเด่นในตลาดที่มีการแข่งขันสูง

อย่างไรก็ตาม การมีข้อมูลที่ถูกต้องเป็นเพียงส่วนหนึ่ง การออกแบบและพิมพ์ฉลากสินค้าที่มีคุณภาพ คมชัด และสวยงาม ก็มีความสำคัญไม่แพ้กันในการดึงดูดลูกค้าและเสริมสร้างมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ สำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการพันธมิตรด้านการพิมพ์ที่เข้าใจความต้องการของธุรกิจ SME อย่างแท้จริง GIANT PRINT คือโรงงานผลิตสื่อสิ่งพิมพ์ครบวงจรที่พร้อมให้บริการ

เรามีบริการออกแบบและผลิตสื่อสิ่งพิมพ์ทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นฉลากสินค้า, สติ๊กเกอร์ติดขนม, สกรีนแก้วกาแฟ, นามบัตร, บัตรสะสมแต้ม, เมนูอาหาร, โบรชัวร์ และอื่นๆ อีกมากมาย ด้วยเครื่องพิมพ์มาตรฐานทันสมัยและวัสดุชั้นนำจากต่างประเทศ พร้อมทีมงานมืออาชีพที่พร้อมให้คำแนะนำและคำปรึกษาอย่างรวดเร็ว เพื่อสร้างสรรค์ชิ้นงานที่ตอบโจทย์ธุรกิจของคุณได้อย่างสมบูรณ์แบบ

ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม ได้ที่:

• ที่อยู่: ห้างหุ้นส่วนจำกัด ไจแอนท์ ปริ้น 44 หมู่ 14 ถนน ศรีจันทร์ ตำบลบ้านเป็ด อำเภอเมืองขอนแก่น ขอนแก่น 40000
• เบอร์โทรศัพท์: 082-2262660
• Email: [email protected]
• โซเชียลมีเดีย: FACEBOOK PAGE, LINE, และ TIKTOK