กฎใหม่! บรรจุภัณฑ์ SME ปี 2569 ต้องมีอะไรบ้าง?

การเปลี่ยนแปลงทางกฎระเบียบด้านบรรจุภัณฑ์กำลังจะกลายเป็นความท้าทายครั้งสำคัญสำหรับผู้ประกอบการวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) ในประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อกระแสความยั่งยืนและการใส่ใจสิ่งแวดล้อมกลายเป็นปัจจัยหลักในการตัดสินใจของผู้บริโภคและเป็นแนวทางนโยบายของภาครัฐทั่วโลก

• กฎหมายปัจจุบันบังคับใช้ข้อมูลที่จำเป็นบนฉลาก เช่น ปริมาณ วันหมดอายุ และมาตรฐานความปลอดภัยของวัสดุ
• แนวโน้มกฎหมายในอนาคตมุ่งเน้นไปที่ความรับผิดชอบของผู้ผลิต (EPR) การจัดเก็บภาษีพลาสติก และการส่งเสริมบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
• ผู้ประกอบการ SME จำเป็นต้องปรับตัวโดยเลือกใช้วัสดุรีไซเคิลหรือย่อยสลายได้ ออกแบบฉลากให้ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม และติดตามกฎระเบียบใหม่อย่างใกล้ชิด
• การเตรียมความพร้อมตั้งแต่เนิ่นๆ ไม่เพียงแต่ช่วยลดความเสี่ยงทางกฎหมาย แต่ยังเป็นโอกาสในการสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขันและตอบสนองต่อความต้องการของตลาดยุคใหม่

ภาพรวมกฎหมายบรรจุภัณฑ์ที่ผู้ประกอบการต้องเผชิญ

สำหรับคำถามที่ว่า กฎใหม่! บรรจุภัณฑ์ SME ปี 2569 ต้องมีอะไรบ้าง? นั้น แม้จะยังไม่มีการประกาศกฎหมายฉบับใหม่ที่ระบุปี พ.ศ. 2569 อย่างเป็นทางการ แต่ทิศทางนโยบายของภาครัฐและแนวโน้มระดับโลกได้ส่งสัญญาณชัดเจนถึงการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน ผู้ประกอบการ SME จึงไม่สามารถนิ่งนอนใจได้อีกต่อไป การทำความเข้าใจกฎหมายที่มีอยู่และคาดการณ์กฎระเบียบในอนาคตจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อวางแผนและปรับกลยุทธ์ธุรกิจให้สอดคล้อง ลดผลกระทบด้านต้นทุน และรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว

บทความนี้จะวิเคราะห์ภาพรวมของกฎหมายและมาตรฐานบรรจุภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องในปัจจุบัน พร้อมทั้งเจาะลึกแนวโน้มสำคัญที่คาดว่าจะถูกนำมาบังคับใช้ในอนาคตอันใกล้ โดยเฉพาะหลักการความรับผิดชอบของผู้ผลิต (Extended Producer Responsibility – EPR) และภาษีพลาสติก เพื่อให้ผู้ประกอบการ SME สามารถเตรียมตัวรับมือกับการเปลี่ยนแปลงได้อย่างทันท่วงที

กฎหมายและมาตรฐานบรรจุภัณฑ์ที่ SME ต้องปฏิบัติตามในปัจจุบัน

ก่อนที่จะก้าวไปสู่กฎเกณฑ์ในอนาคต การปฏิบัติตามกฎหมายและมาตรฐานปัจจุบันถือเป็นพื้นฐานสำคัญที่ผู้ประกอบการทุกคนต้องให้ความสำคัญ เพื่อหลีกเลี่ยงบทลงโทษและสร้างความน่าเชื่อถือให้กับผลิตภัณฑ์ กฎหมายหลักที่เกี่ยวข้องกับบรรจุภัณฑ์ในประเทศไทยครอบคลุมตั้งแต่ความถูกต้องของข้อมูลบนฉลากไปจนถึงความปลอดภัยของวัสดุที่ใช้

พระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด พ.ศ. 2466: ความแม่นยำคือหัวใจ

กฎหมายฉบับนี้เป็นรากฐานสำคัญที่ควบคุมการแสดงปริมาณสุทธิของสินค้าบนบรรจุภัณฑ์ ไม่ว่าจะเป็นน้ำหนัก ปริมาตร หรือจำนวนชิ้น เพื่อคุ้มครองผู้บริโภคให้ได้รับสินค้าในปริมาณที่ถูกต้องตามที่ระบุไว้บนฉลาก

• ข้อกำหนดหลัก: สินค้าที่บรรจุในภาชนะปิดสนิททุกประเภทต้องระบุปริมาณสุทธิอย่างชัดเจนและถูกต้องบนฉลาก
• รายละเอียดสำคัญ: ขนาดของตัวอักษรและตัวเลขที่ใช้ต้องมีความสูงไม่น้อยกว่า 2 มิลลิเมตร และสามารถใช้ได้ทั้งตัวเลขอารบิกและเลขไทย
• การประยุกต์ใช้กับ SME: ผู้ประกอบการต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าเครื่องมือชั่งตวงวัดที่ใช้ในกระบวนการผลิตและการบรรจุมีความแม่นยำและได้รับการตรวจสอบรับรองตามมาตรฐาน เพื่อให้ข้อมูลปริมาณที่ระบุบนบรรจุภัณฑ์ (เช่น กล่องกระดาษ, ซองพลาสติก, ขวด) มีความถูกต้อง ไม่ก่อให้เกิดความเข้าใจผิดแก่ผู้บริโภค

พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522: ข้อมูลครบถ้วนเพื่อผู้บริโภค

สำหรับผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม พ.ร.บ. อาหาร คือกฎหมายหลักที่กำหนดมาตรฐานของฉลากสินค้า เพื่อให้ผู้บริโภคได้รับข้อมูลที่จำเป็นต่อการตัดสินใจซื้อและการบริโภคอย่างปลอดภัย

• ข้อมูลที่ต้องระบุ: ฉลากอาหารต้องแสดงข้อมูลสำคัญอย่างครบถ้วน เช่น ชื่ออาหาร, เลขสารบบอาหารในเครื่องหมาย อย., ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า, ปริมาณสุทธิ, ส่วนประกอบที่สำคัญ, ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร, วันที่ผลิต และวันที่ควรบริโภคก่อนหรือวันหมดอายุ
• กระบวนการ: การออกแบบฉลากอาหารจะต้องยื่นขออนุญาตกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ก่อนนำไปใช้จริง เพื่อให้แน่ใจว่าเป็นไปตามข้อกำหนดทั้งหมด

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 435 (พ.ศ. 2565): มาตรฐานใหม่ของพลาสติกสัมผัสอาหาร

ประกาศฉบับนี้ถือเป็นการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยสำหรับบรรจุภัณฑ์พลาสติกที่สัมผัสกับอาหารโดยตรง เพื่อป้องกันการปนเปื้อนของสารเคมีอันตรายจากบรรจุภัณฑ์สู่อาหาร

• สาระสำคัญ: กำหนดคุณภาพและมาตรฐานของภาชนะบรรจุพลาสติก ทั้งพลาสติกใหม่ (Virgin Plastic) และพลาสติกรีไซเคิล (Recycled Plastic) ที่ใช้กับอาหาร
• เกณฑ์การตรวจสอบ: บรรจุภัณฑ์ต้องผ่านการทดสอบว่าปราศจากสารปนเปื้อน เช่น โลหะหนัก (ตะกั่ว, แคดเมียม) และต้องไม่มีการแพร่กระจายของสารเคมีจากพลาสติกสู่อาหารเกินกว่าค่ามาตรฐานที่กำหนดไว้
• ผลกระทบต่อ SME: ผู้ประกอบการต้องเลือกใช้เม็ดพลาสติกหรือบรรจุภัณฑ์พลาสติกจากผู้ผลิตที่น่าเชื่อถือและสามารถแสดงเอกสารรับรองมาตรฐานตามประกาศฉบับนี้ได้ เพื่อรับประกันความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์

หลักเกณฑ์ความปลอดภัยพื้นฐานของบรรจุภัณฑ์อาหาร

นอกเหนือจากกฎหมายเฉพาะทางแล้ว ยังมีหลักการด้านความปลอดภัยทั่วไปที่ผู้ประกอบการต้องยึดถือเป็นสำคัญ บรรจุภัณฑ์สำหรับอาหารต้องมีคุณสมบัติที่เหมาะสมเพื่อรักษาคุณภาพและป้องกันอันตรายต่อสุขภาพของผู้บริโภค

• ความสะอาด: กระบวนการผลิตและบรรจุต้องถูกสุขลักษณะ บรรจุภัณฑ์ต้องสะอาด ปราศจากสิ่งปนเปื้อนทางกายภาพ เคมี และชีวภาพ
• ปฏิกิริยาเคมี: วัสดุที่ใช้ทำบรรจุภัณฑ์ต้องไม่ทำปฏิกิริยากับอาหาร ไม่ทำให้สี กลิ่น หรือรสชาติของอาหารเปลี่ยนแปลงไปในทางที่อาจเป็นอันตราย
• สารอันตราย: วัสดุต้องไม่มีส่วนประกอบของโลหะหนักหรือสารเคมีที่เป็นพิษ ซึ่งอาจแพร่ออกมาปนเปื้อนในอาหารได้

เจาะลึกทิศทางบรรจุภัณฑ์แห่งอนาคต: คาดการณ์ปี 2569

โลกกำลังมุ่งสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และประเทศไทยก็กำลังเดินตามทิศทางดังกล่าวอย่างชัดเจน กฎระเบียบด้านบรรจุภัณฑ์ในอนาคตจึงมีแนวโน้มที่จะเข้มข้นขึ้น โดยมุ่งเน้นการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและผลักดันให้ผู้ผลิตมีส่วนรับผิดชอบต่อขยะบรรจุภัณฑ์มากขึ้น

การปรับตัวสู่บรรจุภัณฑ์ที่ยั่งยืนไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่เป็นความจำเป็นเพื่อความอยู่รอดของธุรกิจในอนาคต ผู้ประกอบการที่เริ่มต้นก่อนย่อมมีความได้เปรียบในการสร้างภาพลักษณ์ที่ดีและเข้าถึงตลาดผู้บริโภคยุคใหม่ที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อม

หลักการ EPR: เมื่อความรับผิดชอบของผู้ผลิตไม่ได้จบที่การขาย

Extended Producer Responsibility (EPR) หรือหลักการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต คือแนวคิดที่กำหนดให้ผู้ผลิตสินค้าต้องรับผิดชอบต่อผลิตภัณฑ์ของตนเองตลอดวงจรชีวิต ตั้งแต่การออกแบบ การผลิต ไปจนถึงการจัดการซากผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์หลังการบริโภค

• สถานะปัจจุบันในไทย: ขณะนี้ประเทศไทยอยู่ในขั้นตอนการศึกษาและยกร่างกฎหมาย EPR สำหรับบรรจุภัณฑ์ โดยมีเป้าหมายเบื้องต้นในการนำบรรจุภัณฑ์พลาสติกกลับมาใช้ประโยชน์ให้ได้ 100% ภายในปี พ.ศ. 2570
• สิ่งที่ SME ต้องเตรียมรับมือ: หากกฎหมายนี้มีผลบังคับใช้ ผู้ประกอบการอาจมีหน้าที่ต้องสนับสนุนทางการเงินหรือเข้าร่วมในระบบการรวบรวมและรีไซเคิลบรรจุภัณฑ์ของตนเอง ซึ่งหมายถึงต้นทุนที่เพิ่มขึ้น การออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่รีไซเคิลง่ายหรือใช้วัสดุรีไซเคิลเป็นส่วนประกอบจึงเป็นกลยุทธ์สำคัญในการลดภาระดังกล่าว

ภาษีบรรจุภัณฑ์พลาสติก (PPT): ความท้าทายใหม่ด้านต้นทุน

Plastic Packaging Tax (PPT) เป็นมาตรการทางเศรษฐศาสตร์ที่หลายประเทศทั่วโลกเริ่มนำมาใช้เพื่อลดการใช้พลาสติกที่ผลิตใหม่ (Virgin Plastic) และส่งเสริมการใช้วัสดุรีไซเคิล โดยจะมีการจัดเก็บภาษีจากบรรจุภัณฑ์พลาสติกที่มีสัดส่วนของวัสดุรีไซเคิลต่ำกว่าเกณฑ์ที่กำหนด

• แนวโน้มในไทย: แม้จะยังไม่มีการบังคับใช้ในปัจจุบัน แต่แนวคิดเรื่องภาษีพลาสติกถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาอย่างต่อเนื่อง และมีความเป็นไปได้สูงที่จะถูกนำมาปรับใช้ในอนาคตเพื่อแก้ปัญหาขยะพลาสติก
• ผลกระทบต่อ SME: หากมีการบังคับใช้ จะส่งผลให้ต้นทุนบรรจุภัณฑ์พลาสติกแบบเดิมสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ผู้ประกอบการจำเป็นต้องเริ่มมองหาและทดลองใช้วัสดุทางเลือกหรือบรรจุภัณฑ์พลาสติกที่มีส่วนผสมของพลาสติกรีไซเคิล (rPET, rHDPE) เพื่อเตรียมความพร้อมและควบคุมต้นทุน

นวัตกรรมบรรจุภัณฑ์รักษ์โลก: โอกาสทางการตลาดที่ต้องคว้า

แรงกดดันจากกฎระเบียบและกระแสของผู้บริโภคผลักดันให้เกิดนวัตกรรมวัสดุบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น นี่จึงเป็นโอกาสสำหรับ SME ที่จะสร้างความแตกต่างและจุดขายใหม่ให้กับผลิตภัณฑ์

• วัสดุชีวภาพ (Bio-based Packaging): บรรจุภัณฑ์ที่ผลิตจากวัตถุดิบทางการเกษตร เช่น อ้อย ข้าวโพด มันสำปะหลัง ซึ่งสามารถย่อยสลายได้ทางชีวภาพ (Compostable) ช่วยลดปัญหาขยะตกค้าง
• วัสดุรีไซเคิล: การเลือกใช้กระดาษรีไซเคิล, พลาสติกรีไซเคิล หรือแก้วรีไซเคิล ช่วยลดการใช้ทรัพยากรใหม่และส่งเสริมเศรษฐกิจหมุนเวียน
• การออกแบบเพื่อลดขยะ (Eco-Design): การออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่ใช้วัสดุน้อยลง (Lightweighting), สามารถนำกลับมาใช้ซ้ำได้ (Reusable), หรือออกแบบให้ง่ายต่อการแยกชิ้นส่วนเพื่อนำไปรีไซเคิล (Design for Recycling)

การสื่อสารบนฉลาก: มากกว่าข้อมูลแต่คือการสร้างความเชื่อมั่น

ในอนาคต ข้อมูลบนบรรจุภัณฑ์จะไม่ได้จำกัดอยู่แค่สิ่งที่กฎหมายบังคับ แต่จะขยายไปสู่การสื่อสารเรื่องความยั่งยืนเพื่อตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมมากขึ้น

• ข้อมูลที่ควรเพิ่มเติม: ระบุประเภทของวัสดุที่ใช้ (เช่น PET, PP, Paper), สัดส่วนของวัสดุรีไซเคิล, สัญลักษณ์การรีไซเคิลที่เข้าใจง่าย และคำแนะนำในการจัดการหลังการใช้งาน เช่น “โปรดแยกขยะก่อนทิ้ง” หรือ “บรรจุภัณฑ์นี้สามารถรีไซเคิลได้”
• ประโยชน์ที่ได้รับ: การให้ข้อมูลที่โปร่งใสช่วยสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้กับแบรนด์ เพิ่มความน่าเชื่อถือ และดึงดูดกลุ่มลูกค้าที่พร้อมจะสนับสนุนสินค้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

ตารางสรุป: สิ่งที่ SME ต้องเตรียมพร้อมสำหรับกฎบรรจุภัณฑ์

เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนยิ่งขึ้น สามารถสรุปแนวทางการเตรียมความพร้อมของผู้ประกอบการ SME โดยเปรียบเทียบระหว่างข้อกำหนดในปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคตได้ดังตารางต่อไปนี้

บทสรุปและแนวทางการปรับตัวสำหรับผู้ประกอบการ

แม้ว่า กฎใหม่สำหรับบรรจุภัณฑ์ SME ในปี 2569 จะยังไม่มีการประกาศอย่างเป็นทางการ แต่ทิศทางและแนวโน้มต่างๆ ก็ชัดเจนเพียงพอที่ผู้ประกอบการจะเริ่มเตรียมการได้แล้ว การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงภาระหรือต้นทุนที่เพิ่มขึ้น แต่ยังเป็นโอกาสในการยกระดับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ สร้างความเชื่อมั่นให้ผู้บริโภค และเปิดประตูสู่ตลาดใหม่ๆ ที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืน

ผู้ประกอบการ SME ควรดำเนินการดังนี้:

1. ตรวจสอบและทบทวน: สำรวจบรรจุภัณฑ์และฉลากของตนเองในปัจจุบันว่าสอดคล้องกับกฎหมายที่มีอยู่ทั้งหมดหรือไม่ โดยเฉพาะ พ.ร.บ. อาหาร และ พ.ร.บ. มาตราชั่งตวงวัด
2. ศึกษาและวางแผน: เริ่มศึกษาหาข้อมูลเกี่ยวกับวัสดุบรรจุภัณฑ์ทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ติดต่อซัพพลายเออร์เพื่อสอบถามถึงต้นทุนและความเป็นไปได้ในการนำมาปรับใช้
3. ติดตามข่าวสาร: เกาะติดความคืบหน้าของร่างกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะกฎหมาย EPR และนโยบายภาษีพลาสติก จากหน่วยงานภาครัฐที่น่าเชื่อถือ เช่น กรมควบคุมมลพิษ และสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)
4. ออกแบบเพื่ออนาคต: เริ่มพิจารณาการออกแบบบรรจุภัณฑ์ใหม่โดยคำนึงถึงปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม เช่น การลดขนาด การเลือกใช้วัสดุชนิดเดียว (Mono-material) เพื่อให้รีไซเคิลง่าย และการเพิ่มข้อมูลการจัดการบรรจุภัณฑ์บนฉลาก

การปรับตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไปตั้งแต่วันนี้ จะช่วยให้ธุรกิจสามารถรับมือกับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์ได้อย่างราบรื่นและยั่งยืน

ช่องทางการติดต่อและขอคำปรึกษาด้านบรรจุภัณฑ์

การเตรียมความพร้อมด้านบรรจุภัณฑ์ให้สอดคล้องกับกฎหมายและเทรนด์ในอนาคตอาจต้องอาศัยความเชี่ยวชาญและการวางแผนอย่างรอบคอบ สำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการคำปรึกษาหรือมองหาโซลูชันด้านการพิมพ์และบรรจุภัณฑ์ที่ครบวงจร สามารถ ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม เพื่อรับข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาธุรกิจ

ช่องทางการติดต่อ:

• FACEBOOK PAGE
• LINE
• TIKTOK

ที่อยู่: ห้างหุ้นส่วนจำกัด ไจแอนท์ ปริ้น 44 หมู่ 14 ถนน ศรีจันทร์ ตำบลบ้านเป็ด อำเภอเมืองขอนแก่น ขอนแก่น 40000

เบอร์โทรศัพท์: 082-2262660

อีเมล: [email protected]

นอกจากนี้ ที่ GIANT Shopping Mall ยังมีจำหน่ายจักรยานไฟฟ้าทุกประเภท สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า และ E-bike ซึ่งเป็นจักรยานที่ออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์ความต้องการด้านการเดินทางที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม