ฉลากสินค้าอาหารต้องมีอะไรบ้าง? เช็คลิสต์ฉบับ SME

สำหรับผู้ประกอบการธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) การทำความเข้าใจว่า ฉลากสินค้าอาหารต้องมีอะไรบ้าง? เช็คลิสต์ฉบับ SME ถือเป็นขั้นตอนพื้นฐานที่สำคัญอย่างยิ่งต่อความสำเร็จของธุรกิจ ฉลากสินค้าไม่ได้เป็นเพียงบรรจุภัณฑ์ที่สวยงาม แต่เป็นเครื่องมือสื่อสารที่สำคัญระหว่างผู้ผลิตและผู้บริโภค ซึ่งมีข้อบังคับทางกฎหมายที่ต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด

สรุปประเด็นสำคัญสำหรับผู้ประกอบการ

• ข้อมูลบังคับ 7 รายการ: ฉลากสินค้าอาหารทุกชนิดต้องมีข้อมูลพื้นฐานครบถ้วน 7 อย่างตามที่กฎหมายกำหนด ได้แก่ ชื่ออาหาร, เลข อย., ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิต, ปริมาณ, ส่วนประกอบ, วันที่ผลิต/หมดอายุ, และวิธีเก็บรักษา

• ความถูกต้องของเครื่องหมาย อย.: เลขสารบบอาหาร 13 หลัก ต้องแสดงอย่างชัดเจนภายในกรอบเครื่องหมาย อย. เท่านั้น ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สำคัญที่สร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภค

• การแสดงข้อมูลสารก่อภูมิแพ้: หากผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบที่อาจก่อให้เกิดอาการแพ้ เช่น นม ไข่ ถั่ว หรือแป้งสาลี จะต้องระบุข้อมูลนี้อย่างชัดเจนบนฉลาก เพื่อความปลอดภัยของผู้บริโภคกลุ่มเสี่ยง

• ข้อกำหนดฉลากโภชนาการ: อาหารบางประเภทมีข้อบังคับให้แสดงกรอบข้อมูลโภชนาการ ซึ่งตามประกาศล่าสุดได้ปรับปรุงรายการสารอาหารบังคับเหลือ 9 รายการ เพื่อให้ข้อมูลกระชับและเข้าใจง่ายขึ้น

• ห้ามแสดงข้อมูลเท็จหรือเกินจริง: ข้อมูลทั้งหมดบนฉลากต้องเป็นความจริง ไม่หลอกลวง หรือทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดในสาระสำคัญของผลิตภัณฑ์ ไม่ว่าจะเป็นสรรพคุณ ส่วนประกอบ หรือแหล่งกำเนิด

ความสำคัญของฉลากสินค้าอาหารที่ถูกต้องตามกฎหมาย

การศึกษาว่า ฉลากสินค้าอาหารต้องมีอะไรบ้าง? เช็คลิสต์ฉบับ SME มีความสำคัญมากกว่าแค่การปฏิบัติตามกฎระเบียบ ฉลากอาหารที่ถูกต้องและครบถ้วนเปรียบเสมือนบัตรประจำตัวของผลิตภัณฑ์ ที่บอกเล่าข้อมูลสำคัญทั้งหมดให้ผู้บริโภคทราบก่อนตัดสินใจซื้อ สิ่งนี้ไม่เพียงแต่สร้างความโปร่งใสและความน่าเชื่อถือให้กับแบรนด์ แต่ยังเป็นปัจจัยหลักในการปกป้องสุขภาพและความปลอดภัยของผู้บริโภคอีกด้วย

ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขและข้อกำหนดของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) การแสดงข้อมูลบนฉลากสินค้าอาหารในภาชนะบรรจุมีข้อบังคับที่ชัดเจน ซึ่งปรับปรุงให้ทันสมัยอยู่เสมอ เช่น ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ที่ออกมาเพื่อควบคุมและสร้างมาตรฐานเดียวกันสำหรับผู้ผลิตและผู้นำเข้าอาหาร การละเลยหรือไม่ปฏิบัติตามข้อกำหนดเหล่านี้อาจนำไปสู่ผลกระทบทางกฎหมาย เช่น การถูกปรับ หรือการสั่งระงับการจำหน่ายสินค้า ซึ่งสร้างความเสียหายต่อชื่อเสียงและธุรกิจในระยะยาว ดังนั้น ผู้ประกอบการ SME จึงจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับทุกรายละเอียดบนฉลาก เพื่อให้สินค้าพร้อมวางจำหน่ายในตลาดได้อย่างถูกต้องและยั่งยืน

เจาะลึก 7 องค์ประกอบบังคับบนฉลากอาหาร (อัปเดตล่าสุด)

เพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายฉลากอาหารล่าสุด ผู้ประกอบการ SME ต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าผลิตภัณฑ์อาหารในภาชนะบรรจุของตนมีข้อมูลบังคับครบถ้วนทั้ง 7 รายการดังต่อไปนี้

1. ชื่ออาหารภาษาไทย

ชื่ออาหารเป็นสิ่งแรกที่ผู้บริโภคจะมองเห็น ต้องสื่อถึงประเภทของอาหารที่อยู่ภายในภาชนะอย่างชัดเจนและไม่ทำให้เข้าใจผิด

• ข้อกำหนด: ต้องมีชื่ออาหารเป็นภาษาไทย และหากมีชื่อภาษาต่างประเทศกำกับ ขนาดตัวอักษรของชื่อภาษาไทยต้องไม่เล็กกว่าภาษาต่างประเทศและต้องแสดงต่อเนื่องกันในแนวนอน
• ขนาดตัวอักษร: ความสูงของตัวอักษรต้องไม่น้อยกว่า 2 มิลลิเมตร ยกเว้นในกรณีที่พื้นที่แสดงฉลากหลักมีขนาดน้อยกว่า 35 ตารางเซนติเมตร สามารถใช้ขนาดตัวอักษรไม่น้อยกว่า 1 มิลลิเมตรได้
• ความสำคัญ: การระบุชื่อที่ถูกต้องช่วยให้ผู้บริโภคแยกแยะผลิตภัณฑ์ได้ง่าย เช่น “น้ำส้ม 100%” กับ “เครื่องดื่มรสส้ม” ซึ่งมีความหมายและส่วนประกอบต่างกันโดยสิ้นเชิง

2. เลขสารบบอาหาร (เลข อย.)

เครื่องหมาย อย. พร้อมเลขสารบบอาหาร 13 หลัก เป็นการรับรองว่าผลิตภัณฑ์นั้นได้ผ่านการพิจารณาด้านคุณภาพและความปลอดภัยตามเกณฑ์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาแล้ว

• ข้อกำหนด: ต้องแสดงเลขสารบบอาหาร 13 หลัก ภายในกรอบเครื่องหมาย อย. เท่านั้น ห้ามแยกเลขออกจากกรอบ หรือใช้เพียงสัญลักษณ์ อย. โดยไม่มีตัวเลข
• การแสดงผล: ขนาดของตัวอักษรและตัวเลขต้องไม่เล็กกว่า 2 มิลลิเมตร และต้องใช้สีที่ตัดกับสีพื้นของฉลากอย่างชัดเจนเพื่อให้มองเห็นได้ง่าย
• ความสำคัญ: เป็นสัญลักษณ์ที่สร้างความมั่นใจสูงสุดให้กับผู้บริโภค ว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการอนุญาตให้ผลิตหรือนำเข้ามาจำหน่ายอย่างถูกต้อง

3. ชื่อและที่ตั้งของผู้เกี่ยวข้อง

ข้อมูลนี้จำเป็นสำหรับการตรวจสอบย้อนกลับในกรณีที่เกิดปัญหากับผลิตภัณฑ์ หรือเพื่อให้ผู้บริโภคสามารถติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้

• ข้อกำหนด: ต้องระบุชื่อเต็มและที่อยู่ของผู้ผลิต, ผู้แบ่งบรรจุ, หรือผู้นำเข้า (แล้วแต่กรณี) อย่างชัดเจน พร้อมมีคำว่า “ผลิตโดย”, “แบ่งบรรจุโดย”, หรือ “นำเข้าโดย” กำกับไว้
• ความสำคัญ: สร้างความโปร่งใสและแสดงความรับผิดชอบของผู้ประกอบการต่อผลิตภัณฑ์ของตน

4. ปริมาณอาหาร

การระบุปริมาณที่ชัดเจนช่วยให้ผู้บริโภคสามารถเปรียบเทียบราคาและตัดสินใจซื้อได้อย่างเหมาะสม

• ข้อกำหนด: ต้องแสดงปริมาณเป็นระบบเมตริก เช่น กรัม (g), กิโลกรัม (kg), มิลลิลิตร (ml), หรือลิตร (l)
• รูปแบบการแสดง:
  • อาหารที่เป็นของแข็ง: ระบุเป็น “น้ำหนักสุทธิ”
  • อาหารที่เป็นของเหลว: ระบุเป็น “ปริมาตรสุทธิ”
  • อาหารกึ่งแข็งกึ่งเหลว: สามารถระบุเป็น “น้ำหนักสุทธิ” หรือ “ปริมาตรสุทธิ” ก็ได้

5. ส่วนประกอบที่สำคัญ (Ingredients)

รายการส่วนประกอบเป็นข้อมูลสำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ใส่ใจสุขภาพและผู้ที่มีข้อจำกัดด้านอาหาร เช่น อาการแพ้

• ข้อกำหนด: ต้องแสดงรายการส่วนประกอบทั้งหมด โดยเรียงลำดับจากปริมาณที่ใช้มากที่สุดไปน้อยที่สุด
• ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: ต้องระบุหรือเน้นข้อมูลส่วนประกอบที่เป็นสารก่อภูมิแพ้อย่างชัดเจน เช่น “ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: มีนม, ถั่วเหลือง, และแป้งสาลี”

6. วันที่ผลิตและวันหมดอายุ

เป็นข้อมูลสำคัญที่บ่งบอกถึงความสดใหม่และอายุการเก็บรักษาของผลิตภัณฑ์ เพื่อความปลอดภัยในการบริโภค

• ข้อกำหนด: ต้องแสดงวันที่ผลิต และวันที่หมดอายุ หรือ “ควรบริโภคก่อน” อย่างชัดเจน โดยระบุ วัน/เดือน/ปี
• รูปแบบ: สามารถใช้ข้อความได้ทั้ง “ผลิต”, “หมดอายุ” หรือ “ควรบริโภคก่อน” (Best Before) ซึ่งมีความหมายแตกต่างกันเล็กน้อย แต่ต้องระบุอย่างน้อยหนึ่งอย่างคู่กับวันที่ผลิต

7. คำแนะนำในการเก็บรักษา

คำแนะนำนี้ช่วยให้ผู้บริโภคสามารถเก็บรักษาผลิตภัณฑ์ได้อย่างถูกวิธี เพื่อคงคุณภาพและรสชาติของอาหารไว้จนถึงวันหมดอายุ

• ข้อกำหนด: ต้องระบุวิธีการเก็บรักษาที่เหมาะสมกับผลิตภัณฑ์นั้นๆ เช่น “เก็บในที่แห้งและเย็น”, “ควรเก็บในตู้เย็นหลังเปิด”, หรือ “เก็บให้พ้นแสงแดด”

การตรวจสอบข้อมูลบังคับทั้ง 7 รายการนี้ให้ครบถ้วนและถูกต้องตามกฎหมาย ถือเป็นหัวใจสำคัญของการออกแบบฉลาก อย. ที่ดี และเป็นก้าวแรกสู่การสร้างแบรนด์อาหารที่น่าเชื่อถือ

ข้อมูลเพิ่มเติมที่อาจต้องแสดงบนฉลาก

นอกเหนือจากข้อมูลบังคับ 7 รายการข้างต้น อาหารบางประเภทอาจมีข้อกำหนดให้แสดงข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อประโยชน์ของผู้บริโภค ดังนี้

ข้อมูลโภชนาการ (Nutrition Facts)

สำหรับอาหารที่กฎหมายกำหนด หรือมีการกล่าวอ้างทางโภชนาการบนฉลาก จำเป็นต้องแสดงกรอบข้อมูลโภชนาการตามมาตรฐาน

• รูปแบบใหม่: ตามประกาศล่าสุด กรอบข้อมูลโภชนาการแบบมาตรฐาน (ไม่ใช่แบบย่อ) ได้ลดรายการสารอาหารที่ต้องแสดงบังคับเหลือ 9 รายการ ได้แก่ พลังงาน, ไขมันทั้งหมด, ไขมันอิ่มตัว, คอเลสเตอรอล, โปรตีน, คาร์โบไฮเดรตทั้งหมด, น้ำตาลทั้งหมด, โซเดียม, และโพแทสเซียม
• หน่วยบริโภค: มีการปรับเปลี่ยนข้อความจาก “หนึ่งหน่วยบริโภค” เป็น “กินได้… ครั้งต่อ…” เพื่อให้ผู้บริโภคเข้าใจง่ายขึ้น
• ค่าอ้างอิง: การคำนวณร้อยละของปริมาณที่แนะนำต่อวัน (%Thai RDI) จะใช้ค่าอ้างอิงสำหรับคนไทยอายุตั้งแต่ 3 ปีขึ้นไป

ข้อความกล่าวอ้างทางสุขภาพ (Health Claims)

หากต้องการระบุสรรพคุณทางสุขภาพบนฉลาก เช่น “ไขมันอิ่มตัวต่ำ” หรือ “โซเดียมน้อย” ผู้ประกอบการต้องปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 447) พ.ศ. 2566 อย่างเคร่งครัด

• เงื่อนไข: การกล่าวอ้างจะต้องเป็นไปตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้อย่างชัดเจน เช่น ปริมาณสารอาหารต่อหน่วยบริโภคต้องเป็นไปตามเกณฑ์ และต้องมีข้อมูลสนับสนุนทางวิทยาศาสตร์
• ตัวอย่าง: การจะกล่าวอ้างว่า “ไม่เติมน้ำตาล” ผลิตภัณฑ์นั้นจะต้องไม่มีการเติมน้ำตาลในทุกรูปแบบระหว่างกระบวนการผลิตจริงๆ

ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร

ดังที่กล่าวไปในส่วนของส่วนประกอบ การแสดงข้อมูลนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งและมักถูกเน้นย้ำด้วยข้อความที่ชัดเจนแยกออกมาต่างหาก เพื่อให้ผู้บริโภคกลุ่มเสี่ยงสังเกตเห็นได้ง่ายและหลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ไม่ปลอดภัยต่อตนเอง

ข้อความเตือนอื่นๆ

ผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจต้องมีข้อความเตือนเฉพาะกลุ่ม เช่น อาหารที่มีส่วนผสมบางอย่างที่อาจไม่เหมาะกับผู้ป่วยโรคไต หรืออาหารที่มีส่วนผสมของวัตถุให้ความหวานแทนน้ำตาล ก็อาจต้องมีคำเตือนสำหรับผู้ที่ไม่สามารถบริโภคได้

ข้อควรระวังสำหรับ SME ในการออกแบบและพิมพ์ฉลากสินค้า

การออกแบบฉลากสินค้าอาหารให้สวยงามเป็นเรื่องสำคัญ แต่ความถูกต้องตามกฎหมายต้องมาก่อนเสมอ ผู้ประกอบการ SME ควรระมัดระวังในประเด็นต่อไปนี้

• ความซื่อสัตย์ต่อผู้บริโภค: ห้ามใช้ข้อความหรือรูปภาพที่เป็นเท็จ หลอกลวง หรือทำให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญของผลิตภัณฑ์ เช่น การใช้รูปผลไม้สดขนาดใหญ่บนฉลากเครื่องดื่มแต่งกลิ่นสังเคราะห์
• ตรวจสอบก่อนพิมพ์: ก่อนทำการสั่งพิมพ์ฉลากสินค้าจำนวนมาก ควรตรวจสอบข้อมูลทั้งหมดกับข้อกำหนดล่าสุดของ อย. อีกครั้ง หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เพื่อหลีกเลี่ยงความผิดพลาดที่อาจทำให้ต้องทิ้งฉลากทั้งหมดและเสียค่าใช้จ่ายโดยไม่จำเป็น
• การส่งออก: หากมีแผนจะส่งออกสินค้าไปต่างประเทศ ต้องศึกษาและปฏิบัติตามกฎหมายฉลากอาหารของประเทศปลายทางด้วย ซึ่งอาจมีข้อกำหนดที่แตกต่างจากประเทศไทย

ตารางสรุปเช็คลิสต์ข้อมูลบนฉลากสินค้าอาหาร

เพื่อความสะดวกในการตรวจสอบข้อมูลก่อนการผลิตและพิมพ์ฉลากสินค้า ผู้ประกอบการสามารถใช้ตารางสรุปด้านล่างนี้เป็นแนวทางเบื้องต้นได้

บทสรุปและแนวทางการเลือกผู้ผลิตฉลากมืออาชีพ

การจัดทำฉลากสินค้าอาหารให้ถูกต้องครบถ้วนตามกฎหมายเป็นภารกิจที่ท้าทายแต่มีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้ประกอบการ SME ทุกราย เพราะฉลากไม่ได้เป็นเพียงแค่สติ๊กเกอร์ติดขนมหรือบรรจุภัณฑ์ แต่เป็นหน้าตาของแบรนด์ที่สร้างความเชื่อมั่นและรับประกันความปลอดภัยให้แก่ผู้บริโภค การลงทุนเวลาเพื่อศึกษาและปฏิบัติตามข้อกำหนดอย่างเคร่งครัด จะช่วยป้องกันปัญหาทางกฎหมายและสร้างรากฐานที่มั่นคงให้กับธุรกิจอาหารในระยะยาว

สำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการความมั่นใจว่าการพิมพ์ฉลากสินค้าจะเป็นไปอย่างราบรื่น ถูกต้อง และมีคุณภาพ การเลือกปรึกษาโรงงานผลิตสื่อสิ่งพิมพ์ที่มีความเชี่ยวชาญและประสบการณ์เป็นทางเลือกที่ดีที่สุด GIANT PRINT คือโรงงานผลิตด้านสื่อสิ่งพิมพ์แบบครบวงจร ที่พร้อมให้บริการออกแบบและผลิตสื่อสิ่งพิมพ์ทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็น ฉลากสินค้า, สติ๊กเกอร์, สกรีนแก้วกาแฟ, นามบัตร, บัตรสะสมแต้ม, เมนูอาหาร, โบรชัวร์, และอื่นๆ อีกมากมาย

ด้วยเครื่องพิมพ์มาตรฐานทันสมัยและวัสดุชั้นนำจากต่างประเทศ พร้อมทีมงานมืออาชีพที่คอยให้คำแนะนำและปรึกษาด้านกฎหมายฉลากอาหาร เพื่อให้ผลงานของคุณถูกต้องตามข้อกำหนดและพร้อมตอบโจทย์ความต้องการของธุรกิจ SME ได้อย่างสมบูรณ์แบบ

ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม หรือติดตามผลงานผ่านช่องทางต่างๆ ได้ที่: FACEBOOK PAGE, LINE, และ TIKTOK

ที่อยู่: ห้างหุ้นส่วนจำกัด ไจแอนท์ ปริ้น 44 หมู่ 14 ถนน ศรีจันทร์ ตำบลบ้านเป็ด อำเภอเมืองขอนแก่น ขอนแก่น 40000
เบอร์โทรศัพท์: 082-2262660
อีเมล: [email protected]